Làng tranh Đông Hồ là một trong những làng nghề truyền thống nổi tiếng của Việt Nam, gắn liền với nghệ thuật tranh dân gian đã tồn tại qua nhiều thế kỷ. Từ những tấm ván khắc gỗ giản dị cùng các màu sắc được tạo ra từ nguyên liệu tự nhiên, người dân nơi đây đã sáng tạo nên những bức tranh mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.
Trải qua quá trình hình thành và phát triển lâu dài, tranh Đông Hồ không chỉ phản ánh đời sống sinh hoạt của người Việt mà còn thể hiện những ước mong về hạnh phúc, sung túc và bình an. Chính vì vậy, dòng tranh này đã trở thành một phần quan trọng trong kho tàng nghệ thuật dân gian Việt Nam.
Khởi nguồn của sắc màu (Thế kỷ 16)
Nghề làm tranh khắc gỗ dân gian tại làng Đông Hồ (trước đây gọi là làng Mái) được hình thành từ khoảng thế kỷ 16. Ban đầu, đây chỉ là những nét chạm khắc đơn sơ trên ván gỗ để phục vụ nhu cầu tâm linh, tín ngưỡng của người dân vùng Kinh Bắc. Theo thời gian, những nghệ nhân nông dân đã thổi hồn vào từng thớ gỗ, biến những sinh hoạt đời thường thành các tác phẩm nghệ thuật mộc mạc mà sâu sắc.
Thời kỳ Hoàng kim - Rực rỡ chợ tranh Tết (Cuối TK 19 - Đầu TK 20)
Đây là giai đoạn hưng thịnh nhất của làng nghề khi cả 17 dòng họ trong làng đều tham gia làm tranh. Không khí nhộn nhịp nhất là vào tháng Chạp với 5 phiên chợ Tết (mùng 6, 11, 16, 21, 26 âm lịch). Hàng ngàn bức tranh được phơi rực rỡ khắp sân đình, bến nước. Khách buôn từ khắp các tỉnh thành đổ về, mang theo những bức tranh Gà, Lợn, Vinh Hoa, Phú Quý đi muôn nơi, biến Đông Hồ thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong ngày Tết cổ truyền của người Việt.
Thăng trầm & Nỗ lực giữ lửa nghề (Cuối TK 20 đến nay)
Trải qua các cuộc chiến tranh và sự thay đổi của kinh tế thị trường, thói quen treo tranh Tết dần mai một. Từ hàng trăm hộ làm nghề, Đông Hồ từng đứng trước nguy cơ thất truyền. Tuy nhiên, nhờ sự tâm huyết của những nghệ nhân lão thành như cố nghệ nhân Nguyễn Hữu Sam hay nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế, những ván khắc cổ vẫn được gìn giữ. Ngày nay, các thế hệ con cháu đang nỗ lực bảo tồn và tìm hướng đi mới để dòng tranh này tiếp tục sống mãi.
"Để giữ trọn vẹn cái hồn cốt của lịch sử qua bao thế hệ, bí quyết không chỉ nằm ở đôi bàn tay tài hoa, mà còn ở những nguyên liệu chắt chiu từ sự tinh túy của đất trời. Cùng bước vào không gian chế tác để xem một tác phẩm ra đời như thế nào..."